Tekstilna industrija bila je razvijena u Leskovcu pre oko 100 godina. Grad je dobio naziv „Srpski Mančester“ u trenutku kada je bio drugi najjrazvijeniji grad u Srbiji sa najrazvijenijom tekstilnom industrijom. U to vreme izobilja Leskovac je bio pravi moderni evropski grad koji je još tada (1886) imao samousluge (kolonijalne radnje).
Zvale su se kolonijalne radnje i u njima se mogla kupiti roba široke potrošnje za kuću, od higijenskih sredstava do posuđa i igračaka za decu. Kafa, čaj, šećer uvoženi su iz Afrike, Azije, Amerike iz zemalja koje su bile evropske kolonije, odatle je taj naziv.
Kako je počeo brz razvoj Leskovca?
Železnička pruga koja je povezivala Beograd i Solun prošla je kroz grad 1886. godine i donela velike mogućnosti za trgovinu što su stanovnici Leskovca i iskoristili.
Veliko tržište turske države omogućilo je spretnim trgovcima iz Leskovca da zarade dosta novca. Novac koji su imali trgovci su počeli ulagati u industriju jer su se tu oko njih nalazile sirovine ali i jeftina radna snaga. Razvoj domaće industrije pomagala je i država pa su i taj trenutak iskoristili.
Prvo su proizvodili užad od konoplje (užarski proizvodi) jer je za njima je bila velika potražnja na tržištu. Ovi proizvodi doneli su velike prihode zanatskim radionicama i razvoju grada.
Kasnije su užadima dodali i proizvodnju gajtana od vune. Prva fabrika gajtana otvorena je 1884. godine u selu Strojkovci u vodenici i označila je početak tekstilne industrije u Srbiji.
Vodenica u Strojkovcu proglašena je 1980. godine za kulturno dobro – spomenik kulture. Rekonstruisana je 2011. godine. Danas je Muzej tekstila koji je deo Narodnog muzeja u Leskovcu. U planu je njegova obnova u naredne dve godine.
Godine 1887. grad Leskovac je oslobođen od Turaka od tog trenutka sve do drugog svetskog rata imao je razvijenu industriju i u njemu se dobro živelo. Brza industrijalizacija donela je gradu nadimak “Mančester”.
Metalna industrija, mlinarska, gumarska, drvnoprerađivačka, pivarska, keramička, creparska kao i industrija sapuna i kozmetike donosile su veliku zaposlenost i brz razvoj grada.
Prva fabrika za proizvodnju štofa u Leskovcu otvorena je 1895. godine.
U Narodnom muzeju može se videti stari razboj koji je kralj Milan 1894. godine poklonio Tkačkoj školi godinu dana pre nego što je osnovana prva fabrika štofa u Leskovcu.
Između dva svetska rata Leskovac je doživeo najveći industrijski razvoj.
Crkva Odžaklija jedina na svetu ima ognjište i odžak jer su domišljati neimari rekli turcima da ne grade crkvu nego kuću za sveštenika. Izgrađena je 1803. godine, u to vreme Turci nisu dozvoljavali gradnju crkava. Nalazi se u centru grada, 1963. godine odžak se sam srušio. Obnova je završena tek 1992. godine. U blizini se nalazi Saborna crkva građena po ugledu na manastir Gračanicu.
Narodni muzej
Narodni muzej u Leskovcu otvoren je 1948. godine u kući Bore Dimitrijevića a od 1974. u novoj zgradi u kojoj je i danas. Arheologija, istorija, istorija umetnosti, ekologija… Muzej ima četiri izdvojena objekta: Arheološki lokalitet Caričin grad, Muzej tekstilne industirje u selu Strojkovcu, Gradsku kuću i Spomen-kuću Koste Stamenkovića.
Gradska kuća Bore Dimitrijevića u Leskovcu je najstarija kuća u gradu. Potiče iz prve polovine 19. veka, deo postavke Narodnog muzeja nalazi se u njoj. To je kuća balkanskog stila u kojoj se nalazi stalna etnološka postavka – rekonstrukcija enterijera kuća kraj 19./ početak 20. veka. Pod zaštitom države nalazi se od 1948. godine.
Zanimljivost: Kuća je imala ugrađene ostave u zidove – kao američki plakari ali su u Leskovci izmišljeni pre 200 godina.
Veliki Narodni muzej u Leskovcu čuva niz priča i predmeta iz prošlosti grada. U prizemlju postavka kreće od neolita zaključno sa srednjim vekom.
“Vremeplov leskovačkog kraja” stalna postavka u muzeju otvorena 2015. godine. Arheološki eksponati sa Hisara prezentovani su na zanimljiv način u piramidi. Dodatno u prizemlju je deo vezan za srednji vek za Nemanjiće, tu je i figura srednjovekovnog viteza…
Caričin grad (Justinijana Prima) predstavljen je kao arheološki lokalitet – opisima i predmetima koji su doneti sa njega.
Na spratu – predstavljeno je kako se Leskovac razvijao u prošlosti. Zanatski deo je veoma bogat – predstavljeni su zanati koji su doveli do razvoja fabrika i naziva Mančester.
Zanimljivosti a činjenice iz prošlosti koje su prikazane u muzeju:
Zgrada današnjeg Kulturnog centra je prva fabrika sapuna iz koje je nastala ona u socijalizmu.
Neke kafane su u večernjim satima postajale bioskop ili pozorište.
Leskovčani su imali svoju banku.
Luksuzni tvid proizvodio se u Leskovcu.
Godine 1931. Leskovac je imao više od 100 kafana, dva hotela, pozorište, četiri bioskopa…
Lokalitet Caričin grad
Trideset kilometara od Leskovca, na padinama planine Radan, nalazi se Caričin grad. To je kasnorimski grad koji je podignut u vreme Justinijana I. Grad je bio okružen bedemima a unutra je bila episkopska palata i crkva. U njemu se život odvijao 80 godina.
Hidrocentrala Vučje
Zbog potreba razvijene industrije u Leskovcu 1903. godine podignuta je druga hidrocentrala u Srbiji “Vučje” na reci Vučjanka. Generatori koji su ugrađeni te godine i danas nakon 122 godine proizvode struju. Dalekovodom dugim 17 kilometara struja je dovedena do grada.
Sve ovo je Leskovac u prošlosti koji je ostvario brz razvoj, ljudi koji su živeli i radili u njemu brzo su se prilagođavali svim promenama i uvek iskoristili prilike za zaradu. Ti ljudi iz vremena razvoja grada oduševili su me svojim znanjem, veštinama i dobrim izborom prilika za napredak.
Kako danas izgleda Leskovac? Koja je to privreda danas razvijena u ovom gradu i šta je ostalo od veza sa tekstilom u prošlosti. Tekstilna industrija i dalje je važna za ovaj grad, danas u njoj radi oko 2.000 radnika.