Godine 1905. slikarka Nadežda Petrović u Sićevu organizovala je Prvu umetničku likovnu koloniju u Srbiji. Izabrala je ovo mesto zbog božanske lepote prirode. Studirajući slikarstvo u Minhenu učestvovala je u prvim izlascima umetnika u prirodu da slikaju. Takav pristup joj se dopao, pa je pri povratku u Srbiju 1903. godine putovala je kroz Srbiju i u prirodi slikala pejzaže i ljude. Za svoju koloniju izabrala je prelepu Sićevačku klisuru.
Nišava i klisura
Reka Nišava na 14 kilometara od Niša stvorila je klisuru izuzetne lepote između Suve planine i Svrljiških planina. Duga je 17 km, druga je po dužini klisura u Srbiji, nakon Đerdapske.
Grubo rečeno klisura ima dva dela: Crničansko-gradištanski kanjon (uži deo) i Ostrovička klisura koja ima širokih delova.
Gradištanski kanjon dug je oko 5,5 km, proteže se od železničkog mosta na Nišavi u mestu Ostrovica do Belopalanačke kotline. Na najužem delu u Gradištanskom kanjonu klisura je duboka između 260 i 360 metara.
Od železničkog mosta na Nišavi kod ostrovačkog kamenoloma kreće Ostrovačka kotlina sa vinogradima, voćnjacima i njivama. Odatle sve do mesta Prosek lepota klisure zadivljuje svakog posetioca. Nižu se dve stare male hidroelektrane „Sveta Petka“ i „Sićevo“, njihove brane, manastiri i crkve…
Železnička pruga kroz Sićevačku klisuru izgrađena je 1886/1887 godine. Oko 80 godina kasnije, 1964. godine, paralelno sa prugom izgrađen je i međunarodni magistralni put. Put kroz Sićevačku klisuru ima 13 a pruga 4 tunela.
Priroda
Ukupna površina klisure je 77 kvadratnih kilometara i pripada opštinama Niška banja i Bela Palanka. Od 2000. godine Sićevačka klisura je proglašena za Park prirode II kategorije (prirodno dobro od velikog značaja). Prvi put bila je zaštićena još 1977. godine.
U Sićevačkoj klisuri nalazi se 68 endemskih vrsta biljaka. Najpoznatije među njima su Ramonda serbica, Ramonda nathaliae i žalfija (dani žalfije održavaju se krajam maja). Zakonom su zaštićene kao prirodna retkost.
Ramonda podseća na afričku ljubičicu. Izuzetna je po svojoj moći regeneracije, kada se potpuno osuši ako se zalije može ponovo oživeti. Nalaze se na nepristupačnim mestima u Sićevačkoj i Jelašničkoj klisuri.
Reka Nišava najlepša je u predelu Sićevačke klisure, u njoj demonstrira svoju snagu i lepotu. Uživala sam u njenoj lepoti i glasnom žuborenju dok je skakutala sa kamena na kamen. Nišava izvire u Bugarskoj a uliva u Južnu Moravu.
Danas postoje ostaci puta ’’via militaris’’ iz rimskog perioda, put je zaobilazio klisuru jer tada nije bila prohodna.
Manastiri
Stanovnici Sićevačke klisure bili su izolovani i naselja su bila formirana kroz sela, bavili su se poljoprivredom. Klisura je bila idealna za one koji su želeli da se sklone: monasi, narod i hajduci.
Monasi iz manastira na Svetoj gori različitih nacionalnosti koji su bežali ispred Turaka dolazili su u Sićevačku klisuru i ostajali u njoj jer je bila nepristupačna. Oni su obnavljali postojeće manje crkve ili manastire.
Manastir Sveta Petka Iverica, izgrađen je na desnoj obali reke Nišave u prvoj polovini 14. veka u mestu Ostrovica, opština Niška Banja, 35 km od Niša prema Pirotu. Ima neobičan dodatak Iverica koji nema jasno objašnjenje. Pretpostavka je da su manastir osnovali monasi koji su došli iz gruzijskog manastira Ivirona sa Svete gore pa je po tome manastir nazvan Iverica. Današnju crkvu koju vidimo 1898. godine podogla je vojska – vojne inženjerske jedinice kada su gradili prugu kroz Sićevačku klisuru. Podigli su je kao zahvalnost što je kralj Aleksandar Obrenović spasen od davljenja u talasima mora u Francuskoj. Kasnije manastir je bio ’’Kraljevski srpski vojni manastir Sveta Petka Iverica’’ sve do 1903. godine do Majskog prevrata. Versku službu u manastiru obavljali su vojni sveštenici. Bio je to jedini vojni manastir. Od 1903. godine pripada Srpskoj pravoslavnoj crkvi.
Manastir svete Bogorodice u Sićevu (poznat i kao manastir Sićevo) nalazi se ispod planine Kusača. Izgrađen je u 14. veku. Od tada nekoliko puta je rušen i obnavljan. U Prvom svetskom ratu Bugari su opljačkali i uništili manastir koji je oko 1920. godine ponovo obnovljen, od tada nije više stradao. Na dan 21. juna 1982. godine proglašen je za Kulturno dobro od velikog značaja. Najveća vrednost ovog manastira su freske jer pokazuju freskoslikarstvo iz 17. veka.
Dve male hidroelektrane u Sićevačkoj klisuri
Srbija se u 19. veku oslobađa Turske vlasti i teži ka razvijenim Evropskim zemljama. Jedan od prvih poduhvata bio je proizvodnja struje za potrebe industrije i osvetljenje naselja. Od prvih ideja i entuzijazma izgrađeno je 10 malih hidroelektrana za period 1900-1940. godine. Dve su izgrađene na Nišavi u Sićevačkoj klisuri (Sveta Petka 1908. i Sićevo 1931).
U prvih deset godina (1900 – 1910) izgrađeno je prvih pet malih hidroelektrana. Među njima, četvrta po redu, bila je i mala hidroelektrana „Sveta Petka“ u Ostrovici.
Mala hidroelektrana „Sveta Petka“ u Ostrovici puštena je u rad 1908. godine u septembru i osvetljavala je Niš. Za njen nastanak zaslužan je mašinski inženjer iz Niša Aćim Stevović koji je bio zadužen: za određivanje mesta za branu i za hidroelektranu, za projektovanje brane, kanala i mašinske zgrade.
Bilo je to 13 godina nakon puštanja u rad prve hidroelektrane u svetu na reci Nijagari 1895. godine. Centralu u rad pustio je princ prestolonaslednik Đorđe Karađorđević.
Na početku struja je korišćena za osvetljavanje Niša sa 3000 sijalica. Tri godine kasnije 1910. godine struja se počela koristiti u industriji prva koja je priključena na struju bila je predionica pamuka, zatim mlin, železnička radionica…
Bogatiji žitelji Niša su tek kasnije, nakon što se struja počela koristiti u industriji, uvodili struju u svoje domove što im je donosilo prestiž. Prvo seosko naselje na teritoriji Niša koje je dobilo struju bilo je selo Sićevo.
Prilikom izgradnje hidroelektrana je imala dva agregata po 200kW a treći je ugrađen 1927. godine i od tada je njena snaga 600 kW. Hidroelektrana nikada nije imala kvarove, uvek je radila i tako već 118 godina. Oprema za MHE kupljena je od Nemačke firme ’’Simens’’ a dalekovod u dužini od 25 kilometara isporučivao je struju u Niš.
Žitelji okolnih sela iz milja zvali su hidroelektranu ’’Vila sa Nišave’’.
Mala hidroelektrana „Sićevo“ nalazi se u mestu Sićevo oko šest kilometara nizvodno od MHE „Sveta Petka“. Brana za ovu hidroelektranu udaljena je oko dva kilometra a voda od nje do turbina dovodi se kanalom.
Puštena je u rad 1931. godine. Ima tri agregata. Sledi joj rekonstrukcija.
Stara zgrada MHE Sićevo proglašena je za spomenik kulture 2023. godine.
Obe male hidroelektrane u Sićevačkoj klisuri rade po principima Teslinih polifaznih struja.
Turizam
Danas se turistička ponuda sastoji od: sportsko-rekreativnog turizma (planinarenje, kajak na brzim vodama, paraglajding…), đačkog turizma, kulturnih, privrednih i turističkih manifestacija, izletničkog turizma, ribolovnog i lovnog turizma…
U turističku ponudu uključene su posete manastirima, hidroelektrani Sveta Petka, arheološkim nalazištima, objektima narodnog graditeljstva…
Pejzaž, reljef, retke biljke su atraktivne. Zatim manastiri kažu da ih ima dvadesetak. Likovna kolonija u selu Sićevo koju je osnovala slikarka Nadežda Petrović 1905. godine. Od 1991. na istom mestu održava se i Književna kolonija koja je jedina na Balkanu.
Vajarska dela od stena koja su uradili sneg, kiša i vetar. Okomite litice koje idu ravno visoko, visoko zaustavljaju dah. Nestvarne su.
U selu Sićevo postoji vidikovac za fotografisanje sa koga je najbolji pogled na klisuru, nalazi se pored fudbalskog igrališta na kraju sela.
Deo auto puta Niš – Dimitrovgrad koji prolazi po obodima Sićevačke klisure pušten je u rad 2019. godine doprineće očuvanju prirode u samom parku.
U blizini Sićeva nalazi se pećina Ječava sa ulazom visokim više od 30 metara. Ona je označila Sićevačku klisuru kao paleontološko nalazište. U pećini je pronađena vilica neandertalskog čoveka (predstavlja najstariji istočnoevropski fosil) čija se starost procenjuje između 130.000 i 250.000 godina.