Od trenutka kada uđete u arheološko nalazište Viminacijum ulazite u prostor gde se odvijao život i borbe pre 1900 godina. Istorija je tu na dohvat ruke, možete da posmatrate ostatke starih građevina i ostaćete zapanjeni koliko su tako davno bili napredni i gradili građevine za bolji i opušteniji život. Zapitaćete se kakve su priče iza ovakvih objekata, kakvi su bili ljudi koji su tu živeli, da li su bili srećni, želećete da znate njihove priče. Neke ćete i čuti od vodiča sa ovog lokaliteta.
Nastanak Viminacijuma
Vozeći se kroz polja kukuruza imala sam osećaj da je put u rimsko doba išao drugačije nego danas. Tu misao potvrdila sam kada je kustoskinja rekla da je Dunav proticao baš pored Viminacijuma a da je danas njegov tok oko pet kilometara dalje. Kada se povukao i zašto nema odgovora.
Viminacijum je izgrađen kao vojni logor u koji je bilo smešteno oko 5.000 vojnika. Bio je kvadratnog oblika sa bedemima kao zaštitom. Unutar njih nalazili su se objekti potrebni za boravak i život vojnika. Nakon nastanka logora oko njega se formiralo naselje za civilno stanovništvo.
Godine 239. Viminacijum je dobio status kolonije što je bio najviši status grada u okviru Rimske države. Takav status omogućio je da u gradu bude otvorena kovnica novca što je značilo dalji ekonomski rast. Razvijali su se razni zanati – proizvodnja cigle, keramike, nakita, kamenorezačke radionice…
Od zanata u Viminacijumu najrazvijenija je bila proizvodnja cigle. Imale su pljosnat oblik i žig Legije VII Klaudija koja ih je pravila. Iz Viminacijuma cigle su slate u druge rimske gradove, utvrđenja ili logore i bile su glavni građevinski materijal za njihovu izgradnju.
Bio je jedan od centara u kome su bile smeštene najvažnije rimske legije. Zbog važnosti teritorije Gornje Mezije Viminacijum je postao prestonica ove velike rimske provincije i prerastao u pravi grad. Gornja Mezija je obuhvatala teritoriju današnje tri države – najveći deo Srbije, deo severozapadne Bugarske i severnu Makedoniju.
Nalazio se na Dunavu na ivici rimskog carstva, na raskrsnici puteva, i zato su iz njega vojske kretale u ratove protiv plemena na ivici carstva koja su stalno upadala i pljačkala pogranična naselja.
Arheološki lokalitet
Srazmerno tadašnjoj veličini i važnosti danas je Viminacijum jedan od najvažnijih arheoloških lokaliteta uz Dunav. Postao je velika turistička atrakcija koja se zauzima oko 400 hektara prostora sa zanimljivim iskopinama.
Svi objekti koji se mogu videti su veoma udaljene jedni od drugih, krećemo se automobilima između njih. Do sada su otkriveni:
Nekropola i mauzolej 20×20 metara – u nekropoli mogu se videti grobovi a u mauzoleju je sahranjen car Hostilijan (umro od kuge u novembru 251 godine).
Terme – rimska kupatila, terme – njih 4 su bazeni sa toplom vodom – pod starijih termi je prekriven mozaikom (koristile su se više od tri veka). Ovde vidim jasno kako je funkcionisao sistem podnog grejanja jer su ostaci očuvani. U Sremskoj Mitrovici u palati Sirmijum nisam jasno videla kako su gradili ovaj sistem grejanja koji je bio veoma skup. Terme u Viminacijumu služile su svima.
Amfiteatar – u centru arena ovalnog oblika pokrivena peskom. Anfiteatar koji je iskopan na ovom prostoru primao je 12.000 gledalaca i bio jedan od najvećih na Balkanu.
Grobnice u kojima su pronađene freske koje čine deo kasnoantičke umetnosti, 6. freske iz IV veka (paganski i hrišćanski grobovi), freska Divina, Kupidon…
Infrastruktura – ulice, akvadukt, kanalizacija… Akvadukt potiče iz I veka – bio je dug oko 1000 metara, izgrađen je od kamena koji je vezan krečnim malterom a jedan deo je izrađen od opeka sa žigom rimskih legija (srušen prilikom dolaska Huna prva polovina V veka). Akvadukt je bio dug ukupno devet kilometara.
Skelet mamuta pronađen je naknadno. U Viminacijumu je 2009. godine otkriven skelet mamuta, nazvali su ga Vika, star 5 miliona godina. Skelet je pronađen tokom iskopavanja uglja. Bio je u prirodnom položaju što se u svetu događalo veoma retko. Pretpostavlja se da je ženka (duga oko 10 metara) koja se zaglavila u mulju i pesku reke i tu uginula.
Skelet je pronađen na teritoriji rudnika uglja “Drmno” oko 350 metara udaljenosti od mauzoleja. Dvadesetak skeleta ove vrste mamuta pronađeno je u svetu, specifičnost skeleta mamuta u Viminacijumu je što se može videti na mestu gde je i nađen.
Vila iz rimskog vremena – Poslednji objekat koji smo pogledali bila je rekonstruisana vila kao što je izgledala u rimsko vreme. Posmatramo uređeno dvorište a okolo su prostorije za smeštaj arheologa tokom rada na lokalitetu. Ovo je najzanimljiviji deo jer u njemu se oseća atmosfera kakva je mogla biti nekada davno. Središnji deo kao trg, uređen kao javni prostor.
U njoj je oformljen Naučno-istraživački centar Domus Scientiarum sa prostorom za održavanje letnjih škola, tematskih skupova, kongresa… Moguće je i da se turisti smeste i da provedu nekoliko dana na ovom lokalitetu – to je arheološki turizam.
Dalje vodič ne ide sa nama a mi možemo da posetimo avantura park koji je veoma zanimljiv i namenjen deci za upotrebu. U blizini je i restoran do koga se dolazi prolaskom kroz ’’rimske kapije’’ vrlo simpatično urađeno.
Sedam na jednu klupu blizu starog parkića za decu na kome ponosno stoji velika figura slona od drveta. Vetar rashlađuje na 30 stepeni jakog avgustovskog sunca. Dva reda mladih sadnica drveća okolo daje prijatan vetrić koji podstiče maštanje: kako su ljudi nekada živeli ovde, sigurno je imao veliki broj stanovnika, kakava su imali zaduženja…
Umetnost u Viminacijumu
Viminacijum je bio nosilac razvoja kulture i umetnosti od arhitekture, mozaika, skulptura do slikarstva koje je sačuvano kroz malo fresaka iz ranoantičkih grobnica u Viminacijumu.
Najznačajnija je freska „Divina“ (tako su je nazvali arheolozi) koja podseća na Mona Lizu zbog položaja ruku i pogleda u stranu. Još dve freske su veoma značajne, freska „Kupidon“ i „Hristov monogram“.
Savetujem da pre odlaska u Viminacijum posetite Narodni muzej u Požarevcu jer se u njemu nalaze freske, skulpture i ostali predmeti pronađeni na ovom arheološkom lokalitetu.
Pored fresaka koje su jedinstvene možete videti veliki broj primeraka nakita, niz proizvoda od stakla (pehari, čaše, flaše…), proizvode od keramike kao što su posuđe, svetiljke, podne pločice, opeke…
Nestajanje grada
Od 441. godine kada su grad razorili Huni počelo je njegovo propadanje. Ekonomija je bila uništena i usledilo je lagano nestajanje grada. Iako je stalno obnavljan kao vojno utvrđenje nije opstao. U VI veku vizantijski car Justinijan naredio je da vojni logor bude obnovljen i bilo je to poslednji put. Vremenom grad su zauzeli Avari i totalno ga opustošili. Kasnije su materijal odnosili svi narodi koji su se tu nastanjivali, odnošen je vekovima i grad je nestao.
Prostor i mesto gde se Viminacijum nalazio postao je arheološko nalazište od 2006. godine.
Dok smo se kretali kroz lokalitet na nekoliko mesta videli smo kako arheolozi i njihovi pomoćnici rade, otkopavaju nove ostatke grada koji će se u budućnosti moći videti. Od vodiča sam saznala da je samo 5% grada otkopano a sve ostalo je duboko u zemlji.
Arheološki lokalitet Viminacijum nalazi se u blizini Kostolca, može se pojedinačno posetiti od februara do kraja novembra.