Home Tags Posts tagged with "Vršac"
Tag:

Vršac

Ručno oslikana svilena ešarpa’’Vino i svila’’

by Draganka Mijic
written by Draganka Mijic

Vino i svila nežno dodiruju i lako opijaju.

Oslikavanje svilene ešarpe ’’Vino i svila’’ inspirisano je Vršcem zato što su vino i svila međusobno povezani u ovog gradu. Vršac je bio veliki proizvođač svile sve dok u drugoj polovini 19. veka vino nije preuzelo primat i uništilo proizvodnju svile. Jednostavno u tom trenutku proizvodnja vina bila je ekonomski isplativija nego gajenje svilene bube i proizvodnja svile.

Vino i svila u Vršcu dodirnuli su se a zatim i sudarili. Zauvek je ostala prepletenost vinove loze i svilenih niti.

Danas slikanjem svilene ešarpe sa temom vino obavezno dodajem i podsećanje da se uz vino u Vršcu nekada proizvodila i svila. Kako je to vino potisnulo svilu?

Državni put koji je izgrađen sredinom 19. veka povezao je Vršac sa ostatkom Vojvodine i bio je za proizvođače vina izlaz na veliko tržište. Kvalitetno vino koje se proizvodilo u Vršačkim planinama iskoristilo je put i dospelo širom Evrope do mnogobrojnih ljubitelja kvalitetnog vina.

Proizvoditi vino postalo je isplativije nego proizvoditi svilu i čokoti vinove loze zamenili su stabla belog duda. Tako je vino uništilo proizvodnju svile u Vršcu ali je svojim kvalitetom osvojilo Evropu. To je zanimljivost vina u Vršcu jer odavno je zaboravljeno da se na tom prostoru nekada uspešno proizvodila kvalitetna svila.

Ručno oslikana svilena ešarpa ''Vino i svila''Spojila sam ih u jednoj ešarpi – niti svile koje lepršaju po ešarpi, kidaju se i nestaju i vino u čaši koje nazdravlja svojoj pobedi.

Gradska kuća - Magistrat - Opština Vršac

Vršac: grad raskošne arhitekture i boja (II deo)

by Draganka Mijic
written by Draganka Mijic

Pripremajući se za dolazak u Vršac pročitala sam mnogo tekstova o njemu, prikupila mnogo informacija o ’’tačkama’’ koje sam želela da vidim. Zato je šteta da deo tih činjenica ne navedem uz svaku tačku iako će to izgledati kao klasični putopis. Svaka zgrada je posebne arhitekture, građene su pre više od sto godina i zato, ma koliko da kažem, svaka zaslužuje par reči više.

Vršac: grad raskošne arhitekture (I deo)

 

Vladičanski dvor Banatske eparhije

Vladičanski dvor Banatske eparhije, VršacKrećem od zgrade koja me je posebno zadivila a to je Vladičanski dvor, najstariji u okviru Srpske pravoslavne crkve sagrađen sredinom 18. veka. Raskošna, impozantna barokna građevina koja privlači pažnju. U Zavodu za zaštitu spomenika kulture označen je kao nepokretno kulturno dobro od izuzetnog značaja.

Krov poseban i inspirativan, uz sjaj na suncu građevina deluje kao da je nova. Taj utisak dodaju i ofarbane prohromske ploče lima koje su postavljene prilikom poslednje obnove. Ograda oko dvora od kovanog gvožđa dodatno daje impozantnost građevini.

Doživljaj upotpunjuje i Saborna crkva koja se nalazi odmah preko puta ulice. Zajedno deluju moćnije.

Za mene je interesantno i to da je prva svilara u Vršcu bila otvorena blizu ovog dvora.

 

Saborna crkva – Crkva svetog Oca Nikolaja

Saborna crkva - Crkva svetog oca Nikolaja, VršacPodignuta je u 18. veku (1783 – 1785) i to je najstarija pravoslavna crkva u Vršcu. Predstavlja spomenik kulture. Visina crkve je 54 metra i smeštena je u prostrano dvorište. Unutrašnjost crkve krasi raskošni ikonostas i vitraži, slike nekoliko poznatih slikara…

U crkvi su se, dugo godina, nalazile dve slike velikog formata slikara Paje Jovanovića (slika ’’Sveti Nikola spasava osuđenike’’ i slika ’’Sveta majka Angelina’’) ali su bile ukradene…. Nakon pronalaska slika poverene su Gradskom muzeju na čuvanje i danas se mogu tamo videti.

Zanimljivo je sa koliko entuzijazma, vere, ulaganja novca i fizičkog rada su tada ljudi pristupali gradnji tako velikih objekata i gradili su ih brzo, u proseku tri godine. Uzimajući u obzir materijale i mehanizaciju koju su tada imali (bolje reći koju nisu imali) zaista zaslužuju maksimalno poštovanje za posvećenost i požrtvovanost u izgradnji objekata koje su ostavili budućim generacijama. Tužno je to što te ’’buduće generacije’’ čine veoma malo u održavanju i obnavljanju tih velikih i značajnih objekata.

 

Crkva svetog Gerharda – katedrala u Vršcu

Crkva svetog Gerharda - katedrala u VršcuOva rimokatolička crkva nikada nije bila katedrala ali je tako zovu zbog veličine i utiska koji ostavlja na vernike i posmatrače. Sagrađena je u gotskom stilu. Zidana je od 1860. do 1863. godine i jedan je od najreprezentativnijih objekata u Vršcu.

Nametnulo mi se pitanje: zašto je tako impozantna građevina sagrađena baš ovde? Pronalazim podatke da je pre gradnje ove crkve na istom mestu postojala crkva koja je bila dotrajala i morala se srušiti. Bogati vršački nemci skupili su novac za gradnju crkve prema njihovim potrebama. Fascinantan mi je to podatak jer crkva je izgrađena sredinom devetnaestog veka.

Šteta je što crkva nije svaki dan otvorena da može da se razgleda njena unutrašnjost, kako je oslikana, a oslikavali su je umetnici iz Beča, da se pogledaju vitraži, da se čuju orgulje…

 

Gradska kuća

Gradska kuća - Magistrat - Opština VršacMagistrat – gradska kuća u centru grada je spomenik kulture. Sagrađena je davne 1860. godine a obnavljana je nekoliko puta. Danas se u njoj nalaze prostorije opštine Vršac. Boje fasade ističu veličinu ovog objekta a park sa strane sa mnoštvom cveća jarkih boja dopunjuje ceo doživljaj.

 

Apoteka na stepenicama

Apoteka na stepenicama VršacApoteka na stepenicama je prelepa barokna zgrada koja je namenski građena za apoteku. Jedina je očuvana apoteka u Vršcu na istoj lokaciji i sa spoljnim i unutrašnjim izgledom.

Danas je u sastavu gradskog muzeja i pod zaštitom je države kao istorijski spomenik. U njoj je smeštena prirodnjačka zbirka i postavka ’’Istorija zdravstvene kulture Banata’’ koja predstavlja i istoriju vršačkog apotekarstva (apotekarski predmeti, originalni mobilijar…).

U ovoj zgradi je 1784. godine otvorena prva apoteka u Vršcu pod zanimljivim nazivom ’’Kod spasitelja’’.

 

Trg Svetog Teodora Vršačkog

 

Trg Svetog Teodora Vršačkog, Vršac

Trg Svetog Teodora Vršačkog, Vršac

Prostran trg u procesu obnavljanja u vreme mog boravka. Okružen je starim zgradama raskošnih fasada kojima je potrebna obnova. Sa obnovom fasada trg će dodatno bljesnuti.

Negde na sredini trga nalazi se stari krst od crvenog mermera. Postavljen je 1846. godine po narudžbi bogatog vršačkog trgovca Hadži Jovana Zajma i predstavlja njegov poklon gradu. Odmah pored nalazi se skulptura.

Na trgu, kuća broj 11, je kuća u kojoj je stvarao Jovana Sterije Popović koji je jedan od najznačajnijih srpskih pisaca. Dela: ’’Tvrdica’’, ’’Pokondirena tikva’’ … Kir Janja, Fema, Vinko Lozić… samo su neki od likova iz njegovih dela. Statua Vinka Lozića na trgu, veoma blizu njegove kuće, podseća da je Sterija rođen u Vršcu. Nedaleko od trga nalazi se Narodno pozorište ’’Sterija’’.

 

Gradski muzej

Gradski muzej Vršac i Feliks MilekerOsnovan 1882. godine u zgradi ’’Konkordija’’. Kako su se zbirke predmeta povećavale i muzej se proširivao. Danas pored obnovljene prve zgrade u sastavu muzeja su još dve susedne zgrade.

Prvi kustos bio je Feliks Mileker. Zahvaljujući njegovom predanom radu muzej je brzo imao impozantan broj značajnih i retkih predmeta. Rođen je u Vršcu, bio je publicista, istraživač, kustos, bibliotekar i učitelj. Objavio je oko 200 radova koji su značajni za proučavanje istorije Vršca ali i celog Banata. Male 73 monografije objavio je u periodu od 1921. do 1942. godine. Sam je napisao 59. To su monografije o istoriji, kulturnoj istoriji i životu u Banatu. Prikupljao je predmete za muzej tako što je organizovao arheološka iskopavanja i (sam u njima učestvovao) a određene predmete je otkupljivao od kolekcionara.

Zbirka etnološkog odeljenja muzeja obuhvata period od 18. veka do danas. U zbirci iz oblasti zanatstva nalaze se sačuvani predmeti iz oblasti prerade gline, grnčarija, obrade tekstila i kože… Tkanje je bilo razvijeno kao i svuda i tu su sprave za preradu vune i dovođenja do niti i tkanja. Pored sprava značajna je kolekcija ćilima, domaćeg platna, torbi, uzoraka veza i čipki.

Uz tkanje i vez značajne su narodne nošnje. Košulje, prsluci, marame, kape, kaputi, suknje, kecelje, pojasevi, svadbarski peškiri i mnogo toga ukrašeno vezom predstavljaju pravu lepotu ručnih radova.

 

Pavle Jovanović

Vršački triptihon, Pavle Paja JovanovićPavle Jovanović rođen je u Vršcu 1859. godine. Talenat za slikarstvo koji je imao razvijao je i nadograđivao školovanjem u Beču. Naravno, kada dođem u Vršac želim da vidim njegove slike jer ih ovde posmatram sa mnogo više emocija. Posmatranje slika ovog velikog majstora slikarstva, u njegovom rodnom gradu, ostala sam očarana njegovim talentom i umećem .

U Muzeju jedan deo posvećen je slikama i životu Pavla Jovanovića. Predstavnik je realizma i slikao je motive iz života, istorije, religije… Slike sa tematikom istorije: ’’Borba petlova’’, ’’Takovski ustanak’’… Bio je izuzetan portretista i naslikao je portrete mnogih značajnih ličnosti Mihajla Pupina, kralja Aleksandra Karađorđevića, cara Franje Josifa…

’’Vršački triptihon’’, nastala 1896. godine, čuvena je slika iz tri dela koja prikazuje najvažniju delatnost u Vršcu za koju je dobio priznanje u Budimpešti na izložbi.

Dve slike koje su se nalazile u Sabornoj crkvi (’’Sveti Nikola spasava osuđenike’’ i ’’Sveta majka Angelina’’) nakon krađe i njihovog pronalaska nalaze se u muzeju.

Okolina Vršca i Vršačke planine, vinogradi i vino, su priča za sebe. Nemci koji su naselili Vršac i okolinu u drugoj polovini 18. veka najzaslužniji su za razvoj vinogradarstva. Paja Jovanović je na slici ’’Vršački triptihon’’ ovekovečio baš ovu delatnost. O okolini sa vršačkom kulom, manastirima, vinogradarstvu u nekoj drugoj priči.

Vršac: grad raskošne arhitekture i boja (I deo)

Vrsac, grad raskosne arhitekture i boja

Vršac: grad raskošne arhitekture i boja (I deo)

by Draganka Mijic
written by Draganka Mijic

Ovo nije klasičan putopis, nego kada otputujem u mesto koje izaberem stavim akcenat na ono što me najviše dodirnulo, ono što me oduševilo u tom mestu. Sa Vršcom je izuzetak jer je najmanje pet tačaka koje mogu istovremeno zauzeti prvo mesto. Inače, u Vršac sam stigla tragajući za nitima svile.

Boje i fasade

Vrsac, grad raskosne arhitekture i bojaVatromet boja na fasadama najvažnijih gradskih objekata i starih prizemnih kuća pravi je doček. Narandžasta, roze, jarko roze, bordo, žuta, plava, plavo-ljubičasta, zelena… Samo se smenjuju. Fasade se masovno obnavljaju i plene svojim izražajnim koloritom. Osvojile su me i one su broj jedan doživljaj Vršca. Za umetnike raj i lepota, za život uživanje.

Jarkih boja, duž ulice nanizane prizemne kuće, privlače pažnju prolaznika, teraju vas da zastanete, da ih detaljnije pogledate i da im se divite. Morate da im se divite jer većina fasada na kućama, na delu koji izlazi na ulicu, jesu prava umetnost koju dopunjuju drugi arhitektonski elementi i detalji. Jedni od njih jesu raskošne kapije, upadljivi okrugli prozori na krovovima kuća, zatim kibic pendžeri, mnogo ornamenata… Kapije, drvene ili metalne, najbolje dopunjuju fasade.

Neobični prozori koji vam otimaju pogled

Vrsac: kibic pendzeriKibic pendžeri zaustavljaju dah. Veliki ili mali, ispupčeni, istureni manje ili više… Čine arhitekturu zgrada izuzetnom, jedinstvenom. U prošlosti su bili pokazatelji ’’bogatstva’’ vlasnika kuće. Obnavljaju se kao i fasade, farbaju raznim bojama i ostaju da traju kao nešto posebno. Daju jedinstven šarm ovom gradu i čine ga očaravajućim.

Na dužim, većim kućama uglavnom su dva, jedan na početku kuće, pa idu obični prozori i na kraju opet kibic pendžer. Na kraćim, manjim kućama je najčešće samo jedan. Mnogo ih je i kao dokazi stoje na kućama i vraćaju misli u prošla vremena. U vreme kada su bili važni za pogled na ulicu i dešavanja u njoj, kada su kroz njih krišom razmenjivani pogledi između mladih ili kratki razgovori starijih…

Kapije koje zaustavljaju posmatrača

Vrsac: raskošme kapije i arhitekturaZaustavljam se i divim toj lepoti, toj raskošnoj lepoti kuća u nizu. Svaka fasada sa spoljne strane je umetnost za sebe. A tek kapije! One su me tek osvojile, ne puštaju me da prođem pored njih tek tako. Zastanem i posmatram ih, svaka je sa posebnom dekoracijom. Prelepe su i inspirativne. Predstavljaju lepotu ručnog rada u drvetu. Skoro da mogu da vidim majstora kako radi i njegovu posvećenost svakom detalju.

Najčešće su kapije iz tri dela kroz koje se ulazi u unutrašnje dvorište a iz njega se ulazi u kuću. U dvorištu ima još zgrada koje su nevidljive sa ulice dok se kapija ne otvori. Kapije su raznih boja, najčešće u boji koja je u skladu sa bojom fasade. Drvene kapije, a njih je najviše, bogate su rezbarijama i većina je, za mene, pravo umetničko delo. Metalnih je manje ali su i one bogato ukrašene.

Centar svakog grada je najsređeniji i najbogatiji ali uvek volim da prošetam i dalje od centra je ne čini samo centar grada jedno mesto. Izvan centra postoji mnogo lepih kuća i kapija iako je jasno da se ekonomske mogućnosti stanovnika smanjuju kako odlazim ka periferiji grada.

Vrsac, grad raskosne arhitekture i bojaVršac je grad prepun istorije sa mnoštvom očuvanih raskošnih zgrada. Mnogo zanimljivih objekata me ”dodirnulo”, jednom rečju grad me očarao raskošnom arhitekturom i bojama.

Sledeća priča je o značajnim objektima u Vršcu: Vršac: grad raskošne arhitekture i boja (II deo)

Vršac grad vina

U potrazi za svilenim nitima – Vršac

by Draganka Mijic
written by Draganka Mijic

Nekada je Vršac bio obavijen nitima svile jer je svilarstvo bila najznačajnija privredna grana odmah iza vinogradarstva. Danas možete probati izuzetna vina iz vršačkih vinograda ali nećete nigde imati prilike da vidite svilene niti koje su nastajale u Vršcu. Gajenje svilene bube i proizvodnja svile potpuno su unušteni oko 1855. godine kada je izgrađen državni put koji je omogućio lakši plasman vina. Dudovi koji su bili posađeni povađeni su a na njihovo mesto posađeni su čokoti vinove loze.

Eva Hercog – nagrade za svilu

Zlatna medalja za svilu Evi Hercog iz Vršca.Eva Hercog, vlasnica zavoda za svilu u Vršcu, na izložbama u Evropi nagrađena je sa nekoliko medalja za sirovu svilu:

  • Beč 1845. godine – srebrna medalja,
  • Budimpešta 1864. zlatna medalja Mađarskog udruženja zanatlija. To je jedina činjenica koju sam potvrdila u Gradskom muzeju u Vršcu.
  • London 1851. zlatna medalja na prvoj svetskoj izložbi. Ovaj podatak je prema pisanju Feliksa Milekera, hroničara Vršca, ne postoji materijalni dokaz.

Kako je počela proizvodnju svile? Zajedno sa mužem Jozefom Hercogom vodila je Zavod za proizvodnju svile, imali su svoje dudare i učestvovali su na izložbama širom Evrope. Njihova svila često je ocenjivana kao kvalitetna i bila je nagrađivana.

Jozef Hercog je bio osnivač Apoteke na stepenicama. To je najstarija apoteka u Vršcu i danas je deo Gradskog muzeja.

Vršac – centar svilarstva

Apoteka na stepenicama i Gradski muzej u Vršcu

Apoteka na stepenicama i Gradski muzej u Vršcu

Vršac je u 19. veku, pored Pančeva i Novog Sada, bio jedan od centara svilarstva. Poznato je da je ovde radio veliki broj zavoda za otkupljivanje i odmotavanje kokona.

Istoričar Feliks Mileker je zapisao da su se Nemci od 1728. godine prvi počeli baviti svilarstvom, da je austrijski grof Merci, vojni zapovednik ‘’provincije Banat’’, pretio smrtnom kaznom ako bi neko posekao beli dud. Planska sadnja belog duda, čijim lišćem se hrani svilena buba, počela je 1733. godine zahvaljujući ovom grofu. Marija Terezija je insistirala na masovnom sađenju stabala belog duda.

Procvat svilarstva u Vršcu desio se u trenutku kada je stanovništvo besplatno dobijalo jajašca svilene bube. Uzgojem svilene bube bavilo se uglavnom siromašno stanovništvo a ovo je za njih bio veliki podsticaj.

Teren u Vršcu bio je pogodan za svilarstvo i sa izgradnjom prve svilare (u blizini današnjeg Vladičanskog dvora) čiju izgradnju je naredila vladarka Austrougarske Marija Terezija i uz pomoć države koja je otkupljivala svu proizvedenu svilu svilarstvo je doživelo ekspanziju. Otvarale su se nove svilare i privatni zavodi. Oko 1855. razvoj svilarstva je naglo stao.

Zašto je svilarstvo u Vršcu doživelo krah kada je bilo najrazvijenije?

Odgovor je: zbog vina!

Svilarstvo je bilo razvijeno paralelno sa vinogradarstvom a kada je otvoren novi put koji je olakšao plasman vina tada je svilarstvo napušteno jer je zarada od proizvodnje vina bila mnogo veća. Sa gašenjem svilarstva svi su se preorijentisali na vinogradarstvo koje je aktuelno i danas dok je svilarstvo potpuno zaboravljeno.

Tokom boravka u Vršcu nigde nema naznaka ni pomena, ni obeležja da se u ovom gradu u 19. veku proizvodila svila. Ipak svedoka ima a to je drvored belih dudova na putu od Vršca ka Beloj Crkvi u dužini od 15-ak kilometara. Opstali u da bi štitili put od jakih vetrova ali i da podsećaju da se ne zaboravi da je nekada u prošlosti gajenje svilene bube i proizvodnja sirove svile na teritoriji Vršca bila veoma uspešna.

Još jedan podatak vezan za svilu koji sam našla u Gradskom muzeju: ’’Plakati za pozorište štampani su na svili i po tome su bili jedinstveni.’’

Pozorišni plakati u Vršcu štampani su na svili